:: การเมืองการปกครอง หน้า 2 ::

  • ผู้ปกครองและผู้ใต้ปกครองในสมัยสุโขทัยตอนต้น มีความสัมพันธ์แบบ 2 ทาง คือ ต่างพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน
  • การจัดระเบียบการปกครองในสมัยสุโขทัย ประกอบด้วย เมืองราชธานี หัวเมืองชั้นใน และหัวเมืองชั้นนอก
  • เมืองราชธานี คือ สุโขทัย เป็นที่ตั้งของรัฐบาลกลาง เป็นศูนย์รวมอำนาจการปกครอง
  • ลักษณะของหัวเมืองชั้นใน ได้แก่ เมืองลูกหลวง หรือเมืองหน้าด่านล้อมรอบราชธานีทั้ง 4 ด้าน
  • ลักษณะของหัวเมืองชั้นนอก ได้แก่ เมืองท้าวพระยามหานคร เป็นเมืองที่ขนาดเล็กกว่าเมืองลูกหลวง ผู้ปกครองคือเจ้านายเชื้อพระวงศ์ หรือข้าราชการชั้นผู้ใหญ่
  • ลักษณะของเมืองประเทศราชคือ เมืองต่างชาติต่างภาษาอยู่ภายนอกราชอาณาจักร อยู่ภายใต้การปกครองของสุโขทัยในฐานะประเทศราชโดยการแพ้สงคราม หรือโดยการสวามิภักดิ์ พระมหากษัตริย์แต่งตั้งให้เจ้านายราชวงศ์พื้นเมืองเป็นผู้ปกครองอย่างสิทธิ์ขาด

อธิบายเพิ่มเติม

เขตการปกครองแบบ เมืองราชธานี (หัวเมืองชั้นใน) คือเมืองที่ตั้งนครหลวงอันได้แก่กรุงสุโขทัยมีตัวเมืองชั้นในรายรอบเป็นปริมณฑลเรียกว่า เมืองลูกหลวงซึ่งเป็นเมืองหน้าด่านล้อมรอบราชธานีไว้ทั้ง 4 ด้านระยะทางระหว่างเมืองลูกหลวงกับราชธานี นั้นมีหลักว่าจะต้องไม่เกินระยะที่จะเดินติดต่อถึงกันได้ภายในเวลา 2 วันทั้งนี้เพื่อให้การคมนาคมระหว่างเมืองหลวงและเมืองลูกหลวงได้เป็นไปโดยสะดวกด้วยเหตุนี้วงเขตของราชธานีจึงไม่กว้างใหญ่ แต่การจัดระเบียบราชธานี ซึ่งมีประโยชน์มากในทางยุทธศาสตร์สมัยนั้น เพราะทำให้รวมกำลังป้องกันราชธานีได้สะดวกและรวดเร็วเวลามีสงครามกำลังทั้งราชธานีและเมืองที่รายรอบก็รวมกันเป็นกองทัพหลวง    เมืองที่อยู่ในวงราชธานีสมัยกรุงสุโขทัย ถ้าระบุเมืองในครั้งนั้น ก็คือ

  • เมืองสุโขทัย เป็นตัวราชธานี หัวเมืองชั้นในรอบเมืองสุโขทัยทั้ง 4 ด้าน คือ

ด้านเหนือ มีเมืองศรีสัชชนาลัย(สวรรคโลก)เป็นเมืองที่พระมหาอุปราชหรือเรียกง่ายๆว่าเมืองอุปราชซึ่งมีอยู่เมืองเดียวในสมัยกรุงสุโขทัยและชั่วระยะเวลาหนึ่งเท่านั้น ซึ่งเป็นระยะที่พ่อขุนบาลเมืองเป็นพระมหากษัตริย์ และแต่งตั้งพระอนุชาพ่อขุนรามคำแหงมหาราช เป็นอุปราชไปครองเมืองศรีสัชชนาลัยมีฐานะสูงเกือบเท่าราชธานี
ด้านตะวันออก เมืองสองแคว (พิษณุโลก)
ด้านใต้ เมืองสระหลวง (พิจิตร)
ด้านตะวันตก เมืองกำแพงเพชร

เขตการปกครองแบบ เมืองพระยามหานคร (หัวเมืองชั้นนอก)  คือ เมืองใหญ่ ๆ นอกราชธานีออกไปเรียกว่า เมืองพระยามหานคร เป็นหัวเมืองชั้นนอก เมืองหนึ่งๆ  มีเมืองเล็กๆขึ้นอยู่มากบ้างน้อยบ้างทำนองเดียวกับมณฑลในสมัยต่อมาซึ่งมีเมืองรวมอยู่ หลายเมืองเจ้าเมืองเป็นเจ้าหรือข้าราชการชั้นผู้ใหญ่เวลาเกิดศึกสงครามราษฎรในเมืองพระยามหานคร เมืองหนึ่งๆ ก็รวมกันเข้าเป็นกองพลหนึ่ง เมืองพระยามหานครสมัยสุโขทัยเป็นราชธานี ครั้งสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช มีดังนี้

ทิศเหนือ เมืองแพร่
ทิศใต้ เมืองแพรก (สรรค์บุรี) เมืองสุพรรณบุรี (อู่ทอง) เมืองราชบุรี เมืองเพชรบูรณ์    เมืองตะนาวศรี
ทิศตะวันออก  เมืองหล่ม เมืองเพชรบูรณ์ เมืองศรีเทพ
เมืองในราชอาณาจักร แบ่งออกเป็นราชธานีและเมืองพระยามหานครโดยมีคนไทยเป็นเจ้าเมืองปกครองทั้งสิ้น

เขตการปกครองแบบ เมืองประเทศราช  คือ เมืองที่อยู่นอกราชอาณาจักร อันชาวเมืองเป็นชนต่างชาติมีเจ้าเป็นชาวพื้นเมืองนั้นซึ่งพระมหากษัตริย์ไทยทรงแต่งตั้งปกครองอย่างสิทธิ์ขาดเหมือนอย่างเจ้าแผ่นดินในเมืองของตนเองแต่ต้องถวายต้นไม้เงินต้นไม้ทองและเครื่องราชบรรณาการต่อพระมหากษัตริย์ไทยตามกำหนดและเวลาเกิดสงครามก็เกณฑ์กองทัพออกมาช่วยเท่านั้นเมืองที่เป็นประเทศราชสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราชสันนิฐานตามประวัติศาสตร์  มีดังนี้

ทางทิศใต้ เมืองนครศรีธรรมราช เมืองมะละกา และเมืองยะโฮร์
ทางทิศตะวันตก เมืองทะวาย เมืองเมาะตะมะ เมืองหงสาวดี
ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ เมืองน่าน เมืองเซ่า(คือเมืองหลวงพระบาง) เวียงจันทร์ เวียงคำ

สมัยสุโขทัยตอนปลาย

  • พระมหาธรรมราชาที่ 1 พญาลิไท มีลักษณะการปกครองที่สำคัญ คือ ปกครองแบบธรรมราชา ที่ยึดคติเทวราชา โดยผสมหลักธรรมในพระพุทธศาสนา ได้แก่ ทศพิธราชธรรม และจักรวรรดิวัตร
  • การจัดระเบียบการปกครองราชอาณาจักรเป็นเมือง 4 ประเภท เช่นเดียวกับสุโขทัยตอนต้น

Leave a comment

Filed under :: เฉลยใบงานที่ 5 ประวัติศาสตร์ ม.6 ::

:: ความเห็น ::

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s