วัฒนธรรม

ความหมายของวัฒนธรรม แบ่งได้ 3 ความหมาย

1. ความหมายตามรากศัพท์เดิม หมายถึง สิ่งที่ดีงาม สิ่งที่ได้รับการปรุงแต่งและได้รับการยกย่องมาเป็นเวลานาน ตัวอย่างได้แก่

1.1 ภาพวาดของจิตรกรที่มีชื่อเสียง เช่น แองเจโล
1.2 ดนตรีของคีตกวีเอก เช่น หลวงประดิษฐ์ไพเราะ
1.3 วรรณคดี เช่น รามเกียรติ์

2. วัฒนธรรมตามขนบธรรมเนียมประเพณี

2.1 ข้อปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับวาระสำคัญของการดำเนินชีวิตของบุคคล ได้แก่ การทำบุญ การสมรส เป็นต้น
2.2 ประเพณีเกี่ยวกับความเป็นอยู่ของคนในสังคม ได้แก่ ประเพณีแห่นางแมวขอฝน ประเพณีสงกรานต์ เป็นต้น

3. วัฒนธรรมตามความหมายสังคมศาสตร์

3.1 วัฒนธรรมได้แก่ พฤติกรรมที่มีลักษณะ กระสวน ซึ่งมีการถ่ายทอดโดยใช้สัญลักษณ์
3.1.1 คำว่ากระสวน หมายถึง รูปแบบอันเกิดจากการกระทำซ้ำๆ กัน เช่น การทักทายกัน การเขียนหนังสือ การเข้าแถว ฯลฯ
3.1.2 วัฒนธรรมตามความหมายนี้จะครอบคลุมทุกสิ่งทุกอย่างที่เป็นผลมาจากการกระทำของมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นทางวัตถุ (รูปธรรม)ได้แก่ สมุด ปากกา เทคโนโลยี ฯลฯ หรืออวัตถุ (นามธรรม) ได้แก่ ศาสนา ศีลธรรม ความเชื่อ ฯลฯ
3.1.3 หมายถึง พฤติกรรมที่มีลักษณะดังนี้
-พฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้
-เป็นขนบธรรมเนียมประเพณีหรือจารีตประเพณีที่ประพฤติปฏิบัติต่อกันมา
-เป็นสถาบันสังคมต่างๆ เช่น สถาบันศาสนา การศึกษา การปกครอง ฯลฯ

สาเหตุของการมีวัฒนธรรมในมนุษย์

  1. มนุษย์มีความสามารถในการเรียนรู้ ซึ่งต่างกับสัตว์โลกบางประเภท แม้จะสอนได้ แต่ก็มีความสามารถในการเรียนรู้ต่ำกว่ามนุษย์ เช่น จากการทดลองของ Kellogg and Kellongg,1933 ซึ่งนำทารกมนุษย์และลูกลิงซิมแปนซีมาเลี้ยงด้วยกัน ให้มีสิ่งแวดล้อมเหมือนกัน พบว่าเมื่อต่างโต เด็กสามารถเรียนรู้ได้เร็วกว่าลูกลิงมาก
  2. มนุษย์มีความสามารถในการสื่อสาร โดยการใช้สัญลักษณ์ ภาษาพูด ภาษาเขียน และยังมีการถ่ายทอดวัฒนธรรมถึงกันได้
  3. มนุษย์เป็นสัตว์ที่มีความผูกพันกับกาลเวลา คือ มีอดีต ปัจจุบันและอนาคต เพราะเมื่อตายไปจะทิ้งผลงานในอดีตให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา และยังมีการคิดก้าวหน้าไปสู่อนาคตอีกด้วย

วัฒนธรรมของมนุษย์ต่างสังคม ต่างบริเวณมีทั้งส่วนที่เหมือนและแตกต่างกัน ส่วนที่แตกต่างกันได้แก่

  1. ความแตกต่างกันในเรื่องการสมรสและครอบครัว เช่น พหุสามี พหุภรรยา
  2.  ความแตกต่างในเรื่องศาสนา เช่น เอกเทวนิยม พหุเทวนิยม และอเทวนิยม เป็นต้น
  3. ความแตกต่างในเรื่องการเมือง เช่น การปกครองแบบประชาธิปไตย การปกครองแบบเผด็จการ เป็นต้น
  4.  ความแตกต่างในเรื่องการศึกษา เช่น การศึกษาระบบปิด การศึกษาระบบเปิด เป็นต้น

วัฒนธรรมสากลหรือความเหมือนกันทางวัฒนธรรม

วัฒนธรรมสากลที่ทุกสังคมต้องเหมือนกัน ได้แก่

  1. ทุกสังคมมีภาษาพูด
  2. ทุกสังคมมีระบบการสมรส ระบบครอบครัว และระบบเครือญาติ
  3. ทุกสังคมมีการแบ่งมนุษย์ตามอายุและเพศ    ตามอายุ เช่น เด็กมีหน้าที่แตกต่างจากผู้ใหญ่  ส่วนตามเพศ แบ่งออกเป็น เอกเพศวัฒนธรรม คือ มาตรฐานเหมือนกันทั้งชายและหญิง และทวิมาตรฐาน ได้แก่ การที่ชายมีพฤติกรรมตามเกณฑ์ที่แตกต่างไปจากผู้หญิง
  4. ทุกสังคมมีการเมืองการปกครอง
  5. ทุกสังคมมีศาสนา
  6. ทุกสังคมมีระบบความรู้ เช่น ความรู้ในการประกอบอาชีพ ฯลฯ
  7. ทุกสังคมมีระบบเศรษฐกิจ ได้แก่ การผลิต การบริโภค ฯลฯ
  8. ทุกสังคมมีกิจกรรมนันทนาการ เช่น การละเล่นและการพักผ่อนหย่อนใจ
  9. ทุกสังคมมีศิลปะ

โครงสร้างของวัฒนธรรม
วัฒนธรรมในความหมายที่กว้างที่สุดประกอบด้วยหน่วยต่างๆ 2 ประเภทใหญ่ ๆ คือ

1. หน่วยที่เล็กที่สุด คือ พฤติกรรมอันเกิดจากการเรียนรู้หรือผลผลิตทางวัตถุซึ่งย่อยที่สุด
1.1 หน่วยเล็กที่สุดในวัฒนธรรมทางวัตถุ เช่น ดินสอ ปากกา ฯลฯ
1.2 หน่วยที่เล็กที่สุดในวัฒนธรรมทางอวัตถุ เช่น การจับมือ ฯลฯ
2. หน่วยที่สลับซับซ้อน คือการรวมกลุ่มหรือการรวมเป็นชุดของหน่วยย่อยที่สุดที่เกี่ยวพันกัน เช่น การเต้นรำ ซึ่งต้องมีจังหวะ มีดนตรี และมีท่าเต้นต่างๆ

อนุวัฒนธรรม

อนุวัฒนธรรมหรือวัฒนธรรมย่อย หมายถึง รูปแบบของพฤติกรรมของกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งที่มีเอกลักษณ์ของตนเองในสังคม หรือมีลักษณะเด่น และสอดคล้องกับวัฒนธรรมหลักในสังคม

อนุวัฒนธรรมแบ่งออกเป็น 3 ประเภท

  1. อนุวัฒนธรรมท้องถิ่น ได้แก่ การมีขนบธรรมเนียมประเพณี ภาษา สำเนียงพูด และอุปนิสัยใจคอ ที่แตกต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่น คนใต้กินข้าวยำ คนเหนือกินแกงฮังเล เป็นต้น
  2. วัฒนธรรมทางอาชีพ ได้แก่ การมีวิถีชีวิตที่แตกต่างกันของผู้ประกอบอาชีพ เช่น ในสังคมอินเดียจะมีความต่างกันมากในอาชีพ ดังจะเห็นได้จากระบบวรรณะ เป็นต้น
  3. วัฒนธรรมทางเชื้อชาติและศาสนา ซึ่งจะเห็นได้ชัดในเรื่องการแต่างกาย ภาษา รสนิยม ศาสนา เป็นต้น

ปฏิวัฒนธรรม

หมายถึง ลักษณะซึ่งไม่เป็นไปตามบรรทัดฐานของสังคม เช่น กลุ่มวัยรุ่นสร้างวัฒนธรรมในระบบความสัมพันธ์ในกลุ่มตน โดยเชื่อว่าเป็นพฤติกรรมที่ถูกต้อง

ความเฉื่อยหรือความล้าทางวัฒนธรรม

วิลเลี่ยม อ็๋อกเบิร์น นักวิชาการชาวอเมริกัน กล่าวว่า ความเฉื่อยทางวัฒนธรรม ได้แก่ ส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมที่ยังคงอยู่จนเกินเลยเวลาที่เป็นประโยชน์ได้ โดยล้าหลังหรือตามไม่ทันวัฒนธรรมอื่นๆ

ความเฉื่อยทางวัฒนธรรม แบ่งได้เป็น 2 ลักษณะ

  1. อัตราการเปลี่ยนแปลงที่แตกต่างกันระหว่างวัฒนธรรมทางวัตถุด้วยกัน เช่น รถยนต์มีเพิ่มมากขึ้นในอัตราที่สูงกว่าเนื้อที่ถนน
  2. อัตราการเปลี่ยนแปลงที่แตกต่างกันระหว่างวัฒนธรรมทางวัตถุกับอวัตถุ เช่น สภาพการณ์ที่เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงไปรวดเร็วเกินกว่าที่ประเพณีปฏิบัติเปลี่ยนแปลงตามไม่ทัน เป็นต้น

แบบฝึกหัด

1. สรุปความหมาย วัฒนธรรม ตามความคิดของนักศึกษา
2. นักศึกษาลองสำรวจตนเองว่าได้รับวัฒนธรรมใดบ้างจากคนรุ่นก่อน
3. ยกตัวอย่างวัฒนธรรมที่เป็นขนบธรรมเนียมประเพณีที่ปรากฏในท้องถิ่นนักศึกษา 3 ตัวอย่าง
4. ยกตัวอย่างวัฒนธรรมที่ดีงามในสังคมไทย 5 ตัวอย่าง
5. ยกตัวอย่างวัฒนธรรมที่ดีและไม่ดีของสังคมอื่นที่ปรากฏในสังคมไทย 5 ตัวอย่าง
6. ยกตัวอย่างความเฉื่อยทางวัฒนธรรมระหว่างวัตถุ และอวัตถุ และผลกระทบต่อสังคม 3 ตัวอย่าง

Leave a comment

Filed under :: มานุษยวิทยา ::

:: ความเห็น ::

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s